Phương pháp nhân giống Nhất Tây Bạch bằng hạ gốc｜Quy trình và mẹo tăng sinh sử dụng rễ dày

Để nhân giống Ficus carica, phương pháp cắt cành và áp dụng (layering) được sử dụng phổ biến. Tuy nhiên, còn một phương pháp khác được gọi là "trồng từ rễ" (root propagation), sử dụng những rễ lớn bị cắt đứt khi tỉa cây hoặc thay chậu. Ưu điểm của phương pháp này là không cần dùng đến phần thân ngoài đất, do đó có thể tận dụng những rễ thừa một cách hiệu quả hợp với thời kỳ tỉa cây. Tài liệu này trình bày nguyên lý, quy trình và những điểm dễ gặp sai sót khi trồng từ rễ.

Kỹ thuật tạo rễ mặt đất là gì | Sự khác biệt với cắt cành và ghép ngoại

Trồng từ rễ (hay gọi là phương pháp "根伏せ") là cách nhân giống bằng cách cắt một phần rễ nằm dưới đất, sau đó cắm vào đất để cho rễ và chồi phát triển. Rễ của cây vả có khả năng tạo chồi không định vị (chồi mọc từ những chỗ bình thường không có chồi) dễ dàng, vì vậy nếu cắt rễ có độ dày khoảng 1cm và cắm vào đất ẩm, chồi có thể mọc ra từ vị trí cắt. Phương pháp cắt cành sử dụng bộ phận trên mặt đất, nên cần quản lý cành ghép trong giai đoạn ngủ đông; phương pháp ghép bằng khoanh vòi lại để cho rễ phát triển tại chỗ trên cây, vì thế phải chọn vị trí cẩn thận. Trồng từ rễ khác với hai phương pháp trên ở chỗ nó có thể tận dụng trực tiếp những "rễ bị cắt" thu được từ việc chuyển chậu hay chỉnh lý hệ rễ.

Thời kỳ thích hợp và những gì cần chuẩn bị

• Thời gian: Từ sau khi lá rụng đến trước khi mầm mọc (cuối mùa đông, tránh những ngày lạnh giá cực độ). Nên thực hiện cùng lúc với việc thay chậu hoặc chỉnh lý rễ để dễ có được rễ cắm.
• Sử dụng những rễ khỏe mạnh có đường kính khoảng 1cm, dài 10-15cm. Những rễ quá mảnh dễ bị thất bại do khô hạn hoặc thối rữa.
• Đất trồng: Đất có sự cân bằng tốt giữa thoát nước và giữ ẩm (đất đỏ nhỏ + thùng lá mục nát, hoặc đất trồng cắt cành)
• Bình chứa: Chậu cây giống hoặc khay cây giống. Nếu trồng trực tiếp vào đất, có thể dùng luống giống.

Quy trình đẩy rễ (Rootstock layering)

1. Khi thực hiện việc trồng lại hoặc đào lên gốc cây, chọn những rễ khỏe mạnh có độ dày thích hợp và cắt chúng bằng dụng cụ sạch sẽ.
2. Ghi nhớ hướng của vết cắt trên rễ được cắt ra sao cho có thể phân biệt được phía trên và phía dưới (phía gần gốc và phía đầu).
3. Đặt cây với rễ nằm ngang vào trong bát chứa đất, rồi phủ đất khoảng 2-3cm lên trên (tránh trồng quá sâu).
4. Tưới nước để làm chặt đất, quản lý ở nơi có ánh sáng vừa phải đến bán che nắng.
5. Tưới nước khi bề mặt đất khô, giữ đất ở trạng thái ẩm nhẹ liên tục
6. Khi nhiệt độ tăng vào đầu mùa xuân, mầm non bắt đầu mọc từ trong đất. Khi mầm phát triển và lá mở ra vài lá, đó là dấu hiệu rằng rễ đang hoạt động, nên từ từ làm cho cây quen dần với ánh nắng.

Những điểm quan trọng trong quản lý và lưu ý cho đến khi phát triển rễ

Phương pháp rễ nằm có xu hướng cho khoảng thời gian nảy mầm không đều so với cắt cành. Có thể mọc mầm trong vài tuần, hoặc mất 1-2 tháng, vì vậy điều quan trọng là không nên bỏ cuộc và đào lại trước khi thấy mầm. Nếu để quá khô, rễ sẽ chết, ngược lại nếu đất luôn quá ẩm sẽ gây thối rạn, do đó nên sử dụng đất trồng có thoát nước tốt với lỗ thoát nước ở đáy chậu, và tránh để nơi bị mưa trực tiếp. Khi mầm mọc và lá phát triển, từng bước làm cho cây quen với ánh sáng như cây con bình thường, rồi khi cớm rễ phát triển lấp đầy chậu thì chuyển sang chậu lớn hơn một cấp hoặc trồng xuống đất.

Những lưu ý khi sử dụng rễ của cây giống ghép

Điểm cần lưu ý khi tách rễ là liệu cây gốc có phải là cây ghép không. Rễ của cây ghép thường xuất phát từ cây gốc (đủng), và nếu mầm mọc từ rễ đó, có khả năng cây phát triển sẽ mang đặc tính của cây gốc chứ không phải giống mong muốn. An toàn nhất là hiểu rõ cây của mình có phải cây tự rễ (từ hạt hoặc từ cắt ghép) hay cây ghép, rồi sử dụng rễ từ cây tự rễ. Trong trường hợp nguồn gốc của cây con chưa rõ, nên xác nhận thông tin trên diễn đàn hoặc các nguồn tương tự trước khi thử.

Phương pháp lay gốc có thể thử được khi cắt tỉa hoặc thay chậu mà không cần dụng cụ đặc biệt. Tuy nhiên, tỷ lệ nảy mầm và tốc độ sinh trưởng không ổn định bằng phương pháp cắt cành, vì vậy khi muốn tăng số cây một cách chắc chắn, nên thử song song với cắt cành hoặc ghép cành. Khi mầm không nảy tốt hoặc không rõ có phải do gốc và cành đó gây ra hay không, có thể hỏi tình huống trên diễn đàn. Các xu hướng về mức độ dễ tăng số cây của từng giống cũng có thể tham khảo từ các bài đăng trong bộ sưu tập giống.