Biện pháp chống nắng nóng cho Sung Ấn Độ｜Quản lý mùa hè để phòng chống cháy lá và quả bị cháy nắng

Cây vả là cây ăn quả thích ánh sáng, nhưng trong những năm gần đây, những đợt nắng nóng kỷ lục đã khiến "ánh sáng mà chúng yêu thích" trở thành nguyên nhân làm tổn thương lá và quả. Lá trở nên nhợt nhạt và xoăn lại, hoặc quả bị nâu cứng chỉ ở một bên—những triệu chứng này là hậu quả của tổn thương do nóng cao khi ánh sáng trực tiếp quá mạnh, nhiệt độ cao, và thiếu nước xảy ra đồng thời. Bài viết này sắp xếp lại các cơ chế gây ra cháy lá và cháy quả do nắng, cách nhận biết chúng, và các biện pháp cụ thể sử dụng che nắng, tưới nước, và lựa chọn vị trí trồng.

Tại sao xảy ra hiện tượng lá cháy nắng và quả cháy nắng?

Tổn thương lá do nắng xảy ra khi ánh sáng mặt trời trực tiếp mạnh mẽ và nhiệt độ cao làm hư hại tổ chức lá, khiến lượng nước cần thiết cho quang hợp không kịp cung cấp. Đặc biệt khi nhiệt độ vượt quá 35℃ kéo dài, lượng nước hấp thụ từ rễ không kịp theo kịp với tốc độ thoát hơi nước qua lá, dẫn đến một số tế bào lá bị chết một phần. Tổn thương quả do nắng (sunscald) cũng tuân theo nguyên lý tương tự, khi ánh sáng mặt trời trực tiếp chiếu liên tục làm nhiệt độ vỏ quả tăng quá cao, gây hư hại các tổ chức bên trong.

• Các cây bị thiếu nước dễ bị mất cân bằng trong thoát hơi nước, từ đó dễ bị cháy lá hơn.
• Figs trồng trong chậu dễ bị tăng nhiệt độ đất, gây tổn thương rễ do nhiệt độ cao và làm cho các triệu chứng tệ hơn.
• Sau khi cắt tỉa mạnh hoặc ở cây non có ít lá, ánh sáng tập trung vào lá và quả còn lại, dễ gây hại.
• Cần chú ý đặc biệt đối với những nơi ánh nắng chiều mạnh hoặc sát cạnh bê tông, nhựa đường có độ phản xạ mạnh.

Cách nhận biết các triệu chứng

Cháy lá

Các cạnh lá hoặc khoảng giữa các gân lá trở nên nhạt màu hoặc chuyển thành màu nâu, có kết cấu khô giòn. Không giống như vết cắn của sâu hay các vết bệnh, triệu chứng này tập trung xuất hiện ở phía tiếp xúc với ánh sáng (phía Nam đến phía Tây của cây). Nếu toàn bộ lá chuyển vàng đều đặn, nên nghi ngờ tình trạng thiếu nước hoặc rối loạn rễ hơn là bỏng lá.

Quả bị cháy nắng

Trên quả, chỉ phần tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng mặt trời sẽ trở nên cứng một phần và chuyển sang màu nâu đến nâu sẫm. Khi chạm vào, phần này cảm thấy khô ráp và thường không đủ ngọt. Khi toàn bộ quả bị hư hỏng, cần phân biệt với bệnh hại hoặc quả chín quá; tuy nhiên, nếu chỉ một phía bị ảnh hưởng, có khả năng cao đây là tổn thương do nắng.

Giảm nhẹ ánh nắng trực tiếp bằng lưới che nắng hoặc vải che nắng lạnh

Biện pháp hiệu quả nhất và dễ thấy kết quả là che nắng vào mùa hè muộn để giảm bớt ánh nắng một chút.

• Kéo căng vải che nắng hoặc lưới che có tỷ lệ che nắng khoảng 30-40%, tập trung vào các mặt tiếp nhận nắng chiều tây mạnh.
• Không bao phủ toàn bộ cây; ưu tiên che phủ các phần có lá mỏng và các cành có quả lộ thiên.
• Lưới phải được đặt cách xa thân cây và cành một khoảng nhất định để tạo không gian cho không khí lưu thông (nhằm ngăn chặn bệnh do ẩm mốc).
• Che nắng là một biện pháp tạm thời, khi thời tiết trở nên mát mẻ hơn thì nên tháo sớm để khôi phục lượng quang hợp.

Bảo vệ rễ và nhiệt độ đất bằng tưới nước và phủ mulch

Vàng lá và cháy nắng trên quả thường được kích hoạt bởi thiếu nước, do đó việc điều chỉnh quản lý nước là biện pháp chủ yếu vào mùa hè nóng bức.

• Đối với cây trồng trong chậu, tưới nước khoảng 2 lần mỗi ngày (sáng và chiều), quan sát độ khô của lớp đất bề mặt và tưới đầy đủ.
• Tưới nước vào sáng sớm hoặc chiều tối khi trời mát mẻ, vì tưới nước dưới nắng nóng gay gắt ban ngày dễ làm tổn thương rễ cây.
• Phủ lớp mulch bằng vỏ cây hoặc rơm quanh gốc cây để억제 sự tăng nhiệt độ đất và hạn chế sự khô hạn của đất.
• Khi trồng trong đất, trong thời kỳ nắng nóng kéo dài, nếu tình trạng khô hạn nghiêm trọng, hãy bổ sung nước vào buổi chiều.

Đối với cây trồng trong chậu, điều chỉnh vị trí đặt cũng có hiệu quả.

Bê tông và nhựa đường trên ban công hoặc cửa chính phản xạ ánh sáng mạnh, làm cho nhiệt độ gần mặt đất tăng rất cao. Nâng chậu bằng các thanh gỗ hoặc gạch để cho nhiệt thoát ra, và nếu có thể, di chuyển sang vị trí có bóng một phần tránh ánh nắng chiều về phía tây trong vài tuần mùa hè cao điểm sẽ giảm đáng kể tình trạng cháy lá và cháy quả. Cần xem xét rằng đặc tính yêu thích ánh nắng trực tiếp mạnh và tổn thương do nhiệt độ cao từ nắng nóng là hai vấn đề khác nhau, do đó hãy điều chỉnh môi trường theo từng mùa.

Chăm sóc sau khi bị hư hại

Lá bị cháy nắng không tự phục hồi, nhưng cây không chết hoàn toàn. Không nên cắt bỏ lá bị tổn thương ngay lập tức mà cố ép, thay vào đó ưu tiên cho phép các lá khỏe mạnh xung quanh tiếp tục quang hợp và ngăn ngừa tình trạng thiếu nước tái diễn. Các quả bị cháy nắng cũng thường có thể ăn được ở phần không bị tổn thương, tuy nhiên vết thương dễ lan rộng nên nên thu hoạch sớm để kiểm tra. Để chuẩn bị cho năm tới, việc tạo hình tán cây sao cho lá mọc dày đặc và tự nhiên che phủ quả trong mùa nắng nóng cũng là một biện pháp phòng ngừa lâu dài.

Khi lúng túng về biện pháp ứng phó với nắng nóng kỷ lục hoặc không chắc chắn liệu triệu chứng là cháy lá hay bệnh hại, hãy tham khảo ý kiến trên diễn đàn kèm theo hình ảnh. Khi muốn so sánh xu hướng khả năng chịu nắng nóng giữa các giống, tài liệu giống cũng sẽ hữu ích. Mặc dù Ficus carica là cây ăn quả yêu thích ánh sáng mặt trời, nhưng việc chuyển sang "quản lý mùa hè bảo vệ" chỉ trong những giai đoạn nắng nóng kỷ lục kéo dài là mẹo giữ cho lá và quả khỏe mạnh.